همشهری آنلاین-یکتافراهانی :سنجاب زمینی قطبی، پستانداری کوچک که ماهها در دمایی پایینتر از نقطه انجماد زنده میماند، به یکی از مهمترین سوژههای تحقیقات پزشکی جهان تبدیل شده است؛ مطالعاتی که میتواند به درمان سکته، حفظ اندامهای پیوندی و حتی سفرهای طولانی فضایی کمک کند.
کاهش آسیبهای ناشی از سکته قلبی
دانشمندان سالهاست تلاش میکنند راهی برای کاهش آسیبهای ناشی از سکته قلبی، سکته مغزی و صدمات شدید مغزی پیدا کنند؛ آسیبهایی که در آنها هر ثانیه میتواند تعیینکننده مرگ یا زندگی باشد. اکنون نگاه پژوهشگران به موجودی کوچک در مناطق یخزده آلاسکا، کانادا و سیبری دوخته شده است؛ سنجاب زمینی قطبی که با ورود به خواب زمستانی، دمای بدن خود را تا زیر صفر کاهش میدهد و ماهها بدون غذا و آب زنده میماند. پژوهشگران معتقدند رمز این توانایی خارقالعاده میتواند راه را برای نسل جدیدی از درمانهای پزشکی و حتی فناوریهای مورد نیاز سفرهای فضایی هموار کند.
بیشتر بخوانید:
پستانداری که قوانین زیستشناسی را به چالش میکشد
به گزارش Euronews سنجاب زمینی قطبی تنها پستانداری شناختهشدهای است که میتواند دمای بخشهایی از بدن خود را به زیر صفر درجه سانتیگراد برساند، بدون آنکه بافتهایش آسیب ببینند. این حیوان حدود هشت ماه از سال را در خواب زمستانی سپری میکند؛ در این مدت ضربان قلب، تنفس و سوختوساز بدنش به حداقل میرسد و حالتی شبیه به توقف موقت فعالیتهای حیاتی را تجربه میکند.
چرا این جانور برای پزشکان اهمیت دارد؟
در سکته قلبی و مغزی، سلولها به دلیل کمبود اکسیژن بهسرعت از بین میروند. اگر پزشکان بتوانند همانند سنجاب قطبی، سرعت سوختوساز بدن انسان را بهطور کنترلشده کاهش دهند، زمان بیشتری برای درمان بیماران در اختیار خواهند داشت و احتمال آسیب دائمی بافتها کاهش مییابد. این رویکرد میتواند افق تازهای در پزشکی اورژانس ایجاد کند.
مولکولهایی که شاید کلید درمان باشند
پژوهشگران در جریان این مطالعات به نقش موادی مانند «آدنوزین» و «یدید» پی بردهاند. آدنوزین در آزمایشهای حیوانی توانسته حالتی مشابه خواب زمستانی ایجاد کند و این احتمال را مطرح کرده که شاید انسان نیز بخشی از این سازوکار زیستی را حفظ کرده باشد. همچنین افزایش غلظت یدید در خون سنجابهای زمینی ممکن است از آسیب بافتها هنگام بازگشت جریان خون پس از سکته جلوگیری کند؛ هرچند برای اثبات اثربخشی آن در انسان هنوز به مطالعات گستردهتری نیاز است.
کاربردهایی فراتر از درمان سکته
دامنه این تحقیقات تنها به بیماریهای قلبی و مغزی محدود نمیشود. پژوهشگران امیدوارند شناخت سازوکار خواب زمستانی به افزایش عمر اندامهای پیوندی، کاهش تحلیل عضلات بیماران بستری، کنترل اشتها و درمان چاقی، کاهش آسیب ناشی از پرتودرمانی و حتی محافظت بهتر از بدن در شرایط دشوار کمک کند.
