به گزارش خبرآنلاین، جنگ ایران، شکافی را که سالها میان دونالد ترامپ و متحدان اروپایی آمریکا وجود داشت، عمیقتر از همیشه کرده است. رئیسجمهور آمریکا که از عدم همراهی اعضای ناتو در عملیات نظامی علیه ایران خشمگین است، اکنون نهتنها بار دیگر مشروعیت این ائتلاف را زیر سؤال برده، بلکه حتی ایده کاهش گسترده حضور نظامی آمریکا در اروپا را نیز مطرح کرده؛ اقدامی که به اعتقاد بسیاری از ناظران میتواند آینده امنیت اروپا را وارد مرحلهای تازه کند.
شبکه سیانان در گزارشی از پشتپرده تنشهای بیسابقه میان کاخ سفید و متحدان اروپایی آمریکا نوشته است که همزمان با اجلاس ناتو در آنکارا، ترامپ بیش از هر زمان دیگری از عملکرد اعضای این پیمان نظامی ناراضی است و معتقد است کشورهای اروپایی در حساسترین مقطع، یعنی هنگام جنگ آمریکا با ایران، واشنگتن را تنها گذاشتند.
ایدهای که در اوج خشم مطرح شد
به گفته دو منبع آگاه، در یکی از نشستهای کاخ سفید در بهار امسال، زمانی که ترامپ از خودداری اعضای ناتو برای مشارکت در عملیات نظامی علیه ایران بهشدت عصبانی بود، ایدهای را مطرح کرد که بلافاصله توجه حاضران را جلب کرد.
او پرسید اگر آمریکا یکسوم نیروهای نظامی خود را از اروپا خارج کند، آیا این اقدام پیام روشنی برای متحدانش خواهد داشت؟
هرچند این پیشنهاد در همان جلسه به تصمیمی رسمی تبدیل نشد، اما تنها مدت کوتاهی بعد، نشانههایی از عملی شدن آن آشکار شد. پنتاگون بهطور ناگهانی اعزام دو مأموریت نظامی آمریکا به اروپا را لغو کرد و همزمان دستور کاهش بخشی از نیروهای مستقر در این قاره را صادر کرد؛ تحولاتی که در اروپا با نگرانی دنبال شد.
به گفته منابع آگاه، پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، حتی قصد داشت در نشست ماه ژوئن ناتو از برنامهای برای کاهش گستردهتر نیروهای آمریکایی رونمایی کند؛ طرحی که میتوانست در مجموع به همان کاهش یکسومی برسد که ترامپ مطرح کرده بود.
اما این برنامه پس از رایزنی با مقامهای ارشد دولت تغییر کرد و هگست بهجای اعلام کاهش نیروها، از آغاز یک بازبینی ششماهه درباره نحوه استقرار نیروهای آمریکایی در اروپا خبر داد.
او در همان زمان هشدار داد: «این بازبینی آزمونی است که برخی کشورها در آن مردود خواهند شد و برخی دیگر با موفقیت کامل از آن عبور خواهند کرد.»
اجلاسی که زیر سایه خشم ترامپ برگزار میشود
اکنون ترامپ برای شرکت در اجلاس ناتو وارد آنکارا شده؛ نشستی که از نگاه بسیاری از مقامهای غربی، شاید حساسترین اجلاس این ائتلاف طی سالهای اخیر باشد.
به نوشته سیانان، خشم رئیسجمهور آمریکا از عملکرد متحدان اروپایی، فضای اجلاس را بهشدت تحت تأثیر قرار داده است. ترامپ که سالها هزینههای دفاعی اروپا را مورد انتقاد قرار میداد، اکنون دلیل تازهای برای حمله به متحدانش پیدا کرده است؛ او معتقد است زمانی که آمریکا جنگ با ایران را آغاز کرد، کشورهای عضو ناتو حاضر نشدند در کنار واشنگتن بایستند.
این نخستین بار هم نیست که ترامپ اصل موجودیت ناتو را زیر سؤال میبرد. او تاکنون هرگز احتمال تلاش برای خروج آمریکا از این پیمان را بهطور صریح رد نکرده و بارها تأکید کرده است که ایالات متحده بار اصلی تأمین امنیت اروپا را به دوش میکشد، در حالی که کشورهای اروپایی سهم عادلانهای در این مسئولیت ندارند.
از گرینلند تا رابطه با پوتین
اختلاف ترامپ با متحدانش تنها به موضوع بودجه دفاعی محدود نمیشود.
او همچنان بر ایده جنجالی تصاحب گرینلند پافشاری میکند؛ جزیرهای خودمختار که تحت حاکمیت دانمارک، یکی از اعضای ناتو، قرار دارد. ترامپ معتقد است کنترل این منطقه برای امنیت ملی آمریکا ضروری است؛ موضعی که بارها با مخالفت شدید دولتهای اروپایی روبهرو شده است.
در کنار این موضوع، رویکرد نسبتاً ملایم ترامپ در قبال ولادیمیر پوتین نیز نگرانیهایی را در اروپا ایجاد کرده است. برخی مقامهای اروپایی بیم آن دارند که مسکو با آزمودن مرزهای ناتو، میزان انسجام و آمادگی این ائتلاف را محک بزند؛ آن هم در شرایطی که جنگ اوکراین همچنان ادامه دارد.
«فقط وفادار باشید»
به نوشته سیانان ترامپ در دیدار اخیر خود با مارک روته، دبیرکل ناتو، بار دیگر نارضایتی خود را از رفتار متحدان اروپایی آشکار کرد.
او در دفتر بیضی کاخ سفید گفت: «فقط وفادار باشید. من فقط وفاداری میخواهم. ما به پول آنها نیازی نداریم، به هیچ چیزشان نیازی نداریم. ما با فاصله قدرتمندترین ارتش جهان را داریم؛ تنها چیزی که میخواهم وفاداری است.»
همین نگاه باعث شده است بسیاری از ناظران معتقد باشند اجلاس آنکارا بیش از آنکه درباره آینده ناتو باشد، به آزمونی برای سنجش میزان تحمل ترامپ در برابر متحدان سنتی آمریکا تبدیل شده است.
تلاش اروپا برای مهار ترامپ؛ از نمایش افزایش بودجه دفاعی تا نگرانی از خروج نیروهای آمریکا
در حالی که رهبران کشورهای عضو ناتو خود را برای حضور در آنکارا آماده میکردند، مهمترین دغدغه آنها نه روسیه بود و نه حتی جنگ اوکراین؛ بلکه چگونگی مدیریت رفتار غیرقابل پیشبینی رئیسجمهور آمریکا.
به نوشته سیانان، مارک روته، دبیرکل ناتو، طی یک سال و نیم گذشته بارها تلاش کرده است با اتخاذ رویکردی محتاطانه، از تشدید اختلافات میان ترامپ و اعضای اروپایی این پیمان جلوگیری کند. او این بار نیز با مجموعهای از آمار و نمودارها به کاخ سفید رفت تا به ترامپ نشان دهد فشارهای او نتیجه داده و کشورهای اروپایی بودجه دفاعی خود را به شکل محسوسی افزایش دادهاند.
روته هنگام نمایش یکی از این نمودارها، با لحنی که تلاش داشت رضایت ترامپ را جلب کند، گفت: «این همان تریلیون دلار ترامپ است.» اشاره او به افزایش قابل توجه هزینههای دفاعی کشورهای اروپایی بود؛ افزایشی که به گفته دبیرکل ناتو، در نتیجه فشارهای رئیسجمهور آمریکا تحقق یافته است.
پاسخ محتاطانه روته به گلایههای ترامپ
دبیرکل ناتو در عین حال کوشید روایت ترامپ درباره بیتفاوتی اروپا در جنگ ایران را نیز تعدیل کند. او با لحنی دیپلماتیک به رئیسجمهور آمریکا گفت: «موارد معدودی وجود داشته که واقعاً باعث ناامیدی شما شده است، اما در مجموع متحدان اروپایی در کنار آمریکا بودهاند.»
این نخستین بار نبود که روته از چنین شیوهای استفاده میکرد. او سال گذشته نیز در اجلاس ناتو در لاهه با تمجید از ترامپ و تأکید بر نقش او در افزایش بودجه دفاعی اروپا توانست فضای نشست را آرام کند؛ تا جایی که ترامپ در پایان آن اجلاس ضمن تمجید از رهبران اروپایی، بار دیگر بر پایبندی آمریکا به اصل دفاع جمعی ناتو تأکید کرد.
اما این بار شرایط متفاوت به نظر میرسد.
امیدی که هر روز کمرنگتر میشود
به نوشته سیانان، مقامهای اروپایی امیدوار بودند اجلاس آنکارا نیز با همان الگوی سال گذشته پایان یابد، اما اکنون بسیاری از آنها معتقدند احتمال تکرار آن سناریو روزبهروز کمتر میشود.
دلیل این بدبینی تنها اختلاف بر سر جنگ ایران نیست. ترامپ همچنان بر ایده جنجالی تصاحب گرینلند اصرار دارد و بارها گفته است کنترل این جزیره برای امنیت ملی آمریکا ضروری است؛ موضعی که حتی طرح مارک روته برای تقویت حضور دفاعی اروپا در این قلمرو خودمختار دانمارک نیز نتوانسته آن را تغییر دهد.
در آستانه اجلاس نیز یکی از مقامهای ارشد دولت آمریکا صریحاً اعلام کرد: «در حال حاضر تنها راهحلی که پیدا کردهایم این است که ایالات متحده گرینلند را در اختیار بگیرد، هرچند همچنان گزینههای دیگر را نیز بررسی میکنیم.»
ترامپ و ملونی؛ اختلافی تازه در آستانه اجلاس
تنشهای ترامپ تنها به روابطش با ناتو محدود نمانده است.
او اندکی پس از پایان نشست گروه هفت در فرانسه، بار دیگر وارد جدالی لفظی با جورجیا ملونی، نخستوزیر ایتالیا، شد.
ترامپ مدعی شد ملونی برای گرفتن عکس یادگاری با او «التماس کرده است»؛ ادعایی که نخستوزیر ایتالیا آن را ساختگی و نادرست توصیف کرد.
اما ماجرا به همین جا ختم نشد. ترامپ چند روز بعد با لحنی کنایهآمیز گفت شاید لازم باشد علیه ملونی «دستور منع نزدیک شدن» دریافت کند.
به گفته یکی از مقامهای آمریکایی، تیره شدن روابط میان این دو رهبر که تا همین اواخر روابط نزدیکی داشتند، بر پیچیدگی فضای اجلاس آنکارا افزوده است.
اروپا: پیش از جنگ ایران حتی با ما مشورت نشد
در مقابل، رهبران اروپایی نیز انتقادهای ترامپ را بیپاسخ نگذاشتهاند.
آنها تأکید میکنند پیش از آغاز عملیات نظامی آمریکا علیه ایران، هیچ مشورتی با کشورهای عضو ناتو انجام نشده بود و طبیعی است که نتوان از آنها انتظار مشارکت فوری در جنگی را داشت که از ابتدا در جریان جزئیات آن قرار نگرفته بودند.
با این حال، بسیاری از کشورهای اروپایی برای نشان دادن حسن نیت خود، آمادگیشان را برای مشارکت در تأمین امنیت تنگه هرمز و کمک به بازگشت رفتوآمد تجاری از این آبراه راهبردی اعلام کردهاند.
با وجود این، مقامهای ارشد آمریکایی نسبت به توان نظامی اروپا برای ایفای نقشی تعیینکننده در چنین عملیاتی تردید دارند و معتقدند ظرفیت نظامی کشورهای اروپایی برای انجام مأموریتهای گسترده در منطقه محدود است.
اروپا در انتظار تصمیم نهایی واشنگتن
در همین حال، روند کاهش حضور نظامی آمریکا در اروپا نیز بر نگرانیها افزوده است.
اگرچه ترامپ سالها از ضرورت کاهش نیروهای آمریکایی سخن گفته بود، اما مقامهای اروپایی تصور نمیکردند این روند با چنین سرعتی آغاز شود.
در بهار امسال، پنتاگون اعزام دورهای نیروهای آمریکایی به لهستان را متوقف کرد و همزمان تصمیم خروج پنج هزار نظامی آمریکایی از آلمان نیز مورد تأیید کاخ سفید قرار گرفت؛ اقدامی که اندکی پس از اظهارات فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، درباره «تحقیر شدن آمریکا در جنگ با ایران» انجام شد.
در آستانه اجلاس آنکارا نیز یکی از مقامهای ارشد دولت آمریکا گفت: «نباید از بازبینی آرایش نیروهای ما غافلگیر شوید؛ همانطور که نباید تعجب کنید اگر نتیجه این بازبینی، تغییر در نحوه استقرار نیروهای آمریکایی باشد.»
اما این پیامهای متناقض، بیش از هر چیز متحدان اروپایی را سردرگم کرده است؛ کشورهایی که حالا خود را برای روزی آماده میکنند که شاید آمریکا دیگر تضمینکننده اصلی امنیت اروپا نباشد.
سایه روسیه، آینده اوکراین و پرسش بزرگ اروپا؛ آیا آمریکا در حال ترک قاره سبز است؟
در حالی که اختلافات میان واشنگتن و متحدان اروپاییاش بر سر آینده ناتو ادامه دارد، بسیاری از مقامهای غربی نگراناند که هرگونه کاهش حضور نظامی آمریکا در اروپا، پیامی خطرناک برای مسکو ارسال کند.
به گزارش خبرآنلاین، سیانان مینویسد عملیات نظامی روسیه در اوکراین اگرچه در ماههای اخیر با کندی و بنبست نسبی مواجه شده، اما بسیاری از دولتهای اروپایی بیم آن دارند که هرگونه تردید درباره تعهد آمریکا به امنیت اروپا، ولادیمیر پوتین را به آزمودن انسجام ناتو ترغیب کند.
زلنسکی مهمان شام است، نه اجلاس
یکی از نشانههای تغییر معادلات، جایگاه اوکراین در اجلاس امسال ناتو است.
بر اساس برنامه اعلامشده، ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، در ضیافت شام رهبران در آنکارا حضور خواهد داشت، اما در نشستهای رسمی سران ناتو شرکت نمیکند؛ موضوعی که از نگاه ناظران، نشانهای از آن است که رؤیای عضویت کییف در این پیمان نظامی همچنان دور از دسترس باقی مانده است.
با این حال، زلنسکی قرار است روز چهارشنبه در حاشیه اجلاس، دیداری دوجانبه با دونالد ترامپ داشته باشد؛ دیداری که بسیاری آن را یکی از مهمترین ملاقاتهای سیاسی این نشست میدانند.
ترامپ؛ از جنگ ایران تا تحسین مقاومت اوکراین
سیانان در ادامه گزارش خود مینویسد که جنگ ایران طی هفتههای اخیر بخش عمده توجه رئیسجمهور آمریکا را به خود معطوف کرده بود، اما با وجود این، ترامپ اخیراً از توانایی زلنسکی در ادامه مقاومت در برابر ارتش روسیه ابراز تحسین کرده است.
به گفته این رسانه، همین موضوع باعث شده رهبران اروپایی امیدوار باشند بتوانند از فرصت اجلاس آنکارا برای متقاعد کردن ترامپ به ادامه حمایت از اوکراین استفاده کنند.
در همین راستا، کشورهای اروپایی قصد دارند بستهای شامل دهها میلیارد یورو کمک نظامی جدید به اوکراین اختصاص دهند؛ اقدامی که هدف اصلی آن، علاوه بر تقویت توان دفاعی کییف، نشان دادن این موضوع به ترامپ است که اروپا آماده است سهم بیشتری از هزینههای جنگ را بر عهده بگیرد.
اروپا در انتظار تصمیمی که هنوز گرفته نشده است
اما در پس همه این تلاشها، نگرانی بزرگتری وجود دارد؛ نگرانی از اینکه آمریکا در حال بازتعریف نقش خود در اروپا باشد.
سیانان به نقل از استیون ورتهایم، پژوهشگر ارشد بنیاد کارنگی برای صلح بینالمللی، مینویسد اجلاس آنکارا بهترین فرصت برای واشنگتن است تا بهطور شفاف اعلام کند چه بخشهایی از نیروهای خود را در اروپا حفظ خواهد کرد، چه نیروهایی را خارج میکند و این تغییرات در چه بازه زمانی انجام خواهد شد.
به اعتقاد ورتهایم، متحدان آمریکا بیش از هر چیز به شفافیت نیاز دارند؛ زیرا بدون اطلاع از برنامه واقعی واشنگتن، امکان برنامهریزی برای پر کردن خلأهای امنیتی وجود ندارد.
او در عین حال تأکید میکند که تحقق چنین شفافیتی، پیش از هر چیز مستلزم آن است که دولت ترامپ ابتدا درباره راهبرد خود تصمیم نهایی را بگیرد.
اجلاسی که میتواند مسیر آینده ناتو را مشخص کند
گزارش سیانان در پایان نتیجه میگیرد که اجلاس امسال ناتو تنها نشستی درباره افزایش بودجه دفاعی یا ادامه حمایت از اوکراین نیست، بلکه به آزمونی برای آینده روابط دو سوی آتلانتیک تبدیل شده است.
از یک سو، رهبران اروپایی تلاش میکنند با افزایش هزینههای دفاعی، ارائه کمکهای تازه به اوکراین و تأکید بر همکاری امنیتی، ترامپ را به حفظ تعهد آمریکا نسبت به ناتو ترغیب کنند؛ از سوی دیگر، رئیسجمهور آمریکا همچنان بر این باور است که متحدان اروپایی در حساسترین مقطع، یعنی جنگ با ایران، واشنگتن را تنها گذاشتند و اکنون زمان آن رسیده است که اروپا مسئولیت بیشتری در تأمین امنیت خود بر عهده بگیرد.
این گزارش در پایان تأکید میکند که هنوز مشخص نیست آیا این تلاشها برای جلوگیری از بروز تنش در اجلاس آنکارا کافی خواهد بود یا نه؛ اما آنچه مسلم است، این است که نتیجه این نشست میتواند نهتنها بر آینده ناتو، بلکه بر آرایش امنیتی اروپا در سالهای پیش رو نیز تأثیر عمیقی بگذارد.
۳۱۵/۴۲
