معاملات بورس تهران روز گذشته برای پنجمین روز متوالی با افت شاخصهای سهامی دنبال شد. شاخص کل با کاهش ۰.۸۵درصدی در سطح ۴میلیون و ۹۲۴هزار واحد قرار گرفت و شاخص هموزن نیز با افت ۰.۲۴درصدی به یکمیلیون و ۳۲۳هزار واحد رسید. هرچند بازار در دقایق ابتدایی کانال ۴میلیون و ۹۰۰هزار واحدی را نیز از دست داد؛ اما در ادامه با افزایش تقاضا بخشی از افت خود را جبران کرد و از کف روزانه فاصله گرفت. ارزش معاملات سهام، حقتقدم و واحدهای صندوقهای سهامی به بیش از ۲۶همت رسید و همزمان حدود ۳هزار و ۲۰۰میلیارد تومان پول توسط سرمایهگذاران حقیقی از بازار خارج شد. در پایان معاملات نیز بیش از ۷هزار و ۴۰۰میلیارد تومان سفارش فروش بدون خریدار روی تابلو باقی ماند؛ آماری که نشان میدهد عرضه همچنان بر تقاضا غلبه دارد. نگاهی به عملکرد پنج روز اخیر نیز از تشدید روند خروج سرمایههای خرد حکایت دارد. طی این مدت حدود ۲۳هزار و ۵۰۰میلیارد تومان پول توسط سرمایهگذاران حقیقی از بازار خارج شده است؛ رقمی که بیانگر افزایش محسوس احتیاط میان فعالان بازار است. اگرچه بخشی از این رفتار میتواند ناشی از شناسایی سود پس از رشد ماههای گذشته باشد، اما همزمانی این خروج نقدینگی با افزایش تنشهای سیاسی، نشان میدهد عامل اصلی، رشد نااطمینانی نسبت به آینده بازار است.
برخلاف بسیاری از دورههای گذشته که تنشهای سیاسی عمدتا به افزایش نوسان قیمتها منجر میشد، این بار نگرانی سرمایهگذاران ابعاد متفاوتی پیدا کرده است. تجربه سال گذشته باعث شده است ریسک جدیدی در محاسبات معاملهگران وارد شود؛ ریسکی که به امکان از دست رفتن نقدشوندگی داراییها مربوط میشود. پس از آغاز جنگ میان ایران، آمریکا و رژیم صهیونیستی در نهم اسفند سال گذشته، معاملات بازار سهام برای حدود ۸۰روز متوقف شد. در این مدت، صاحبان سهام امکان فروش دارایی یا تبدیل آن به نقد را نداشتند و سرمایه آنها عملا تا زمان بازگشایی بازار قفل شد. هرچند بورس پس از بازگشایی توانست بخشی از افتهای قبل را جبران کند و حتی در ادامه مسیر صعودی را در پیش بگیرد، اما تجربه سهماهه عدم دسترسی به سرمایه، اثری ماندگار بر ذهن فعالان بازار بر جای گذاشت. همین تجربه موجب شده است که اکنون با هر نشانهای از افزایش تنشهای سیاسی، بخشی از سرمایهگذاران پیش از آنکه به سود و زیان احتمالی سهام بیندیشند، به نقدشوندگی داراییهای خود فکر کنند. در واقع، برای بسیاری از فعالان بازار، ریسک اصلی دیگر صرفا کاهش قیمت نیست، بلکه احتمال آن است که در صورت تشدید بحران، امکان معامله و دسترسی به سرمایه برای مدتی از بین برود.
بورس ذاتا بازاری مبتنی بر نقدشوندگی است و یکی از مهمترین مزیتهای آن نسبت به بسیاری از بازارهای دارایی، امکان خرید و فروش روزانه سهام است. هر عاملی که این ویژگی را تضعیف کند، میتواند اعتماد سرمایهگذاران را تحتتاثیر قرار دهد. در چنین شرایطی، طبیعی است که بخشی از معاملهگران ترجیح دهند پیش از افزایش ریسک، داراییهای خود را نقد کنند و در انتظار روشنتر شدن چشمانداز سیاسی بمانند. این رفتار، خود به افزایش فشار فروش و تشدید روند نزولی بازار منجر میشود و نوعی چرخه خودتقویتکننده را شکل میدهد؛ چرخهای که در آن، افزایش نااطمینانی موجب خروج سرمایه میشود و خروج سرمایه نیز به تضعیف بیشتر فضای روانی بازار میانجامد. از این منظر، آنچه امروز بر معاملات بورس سایه انداخته، صرفا نگرانی از تحولات سیاسی نیست، بلکه خاطره تصمیماتی است که در گذشته به توقف طولانی معاملات انجامید.
تا زمانی که این دغدغه در ذهن سرمایهگذاران باقی بماند، هر موج جدیدی از تنشهای سیاسی میتواند با سرعت بیشتری به خروج سرمایههای خرد و افزایش احتیاط در بازار منجر شود. به همین دلیل، بازگشت آرامش به تالار شیشهای تنها به کاهش تنشهای سیاسی وابسته نیست، بلکه نیازمند تقویت اعتماد سرمایهگذاران نسبت به حفظ نقدشوندگی بازار و اطمینان از تداوم امکان معامله حتی در شرایط بحرانی است؛ موضوعی که میتواند در بلندمدت نقش مهمی در کاهش رفتارهای هیجانی و جلوگیری از فرار سرمایه از بورس ایفا کند.
