به گزارش ایرنا، سالانه حدود هشت میلیارد مترمکعب آب در کهگیلویه و بویراحمد تولید میشود؛ رقمی که در مقایسه با بسیاری از مناطق ایران چشمگیر به نظر میرسد.
با این حال، واقعیت مدیریت آب در این استان تصویری پیچیدهتر را نشان میدهد؛ جایی که فراوانی منابع آبی به معنای امنیت آبی نیست و مسوولان اکنون بیش از هر زمان دیگری از ضرورت بازچرخانی آب، کنترل برداشت از منابع زیرزمینی و اصلاح الگوی مصرف سخن میگویند.
آرش مصلح مدیرعامل شرکت آب منطقهای کهگیلویه و بویراحمد میگوید : توسعه بازچرخانی آب و استفاده از پسابهای بهداشتی به یکی از اولویتهای اصلی برنامههای مدیریت منابع آب در استان تبدیل شده است؛ سیاستی که به گفته او میتواند علاوه بر حفظ ذخایر آب شیرین، بخشی از نیازهای فزاینده بخشهای کشاورزی، صنعت و خدمات را تأمین کند.
چرا بازچرخانی آب به یک ضرورت تبدیل شده است؟
در سالهای اخیر واژه «بازچرخانی آب» از ادبیات کارشناسی وارد سیاستگذاری رسمی آب در ایران شده است. این مفهوم به معنای تصفیه و استفاده مجدد از فاضلاب و پسابهای شهری و صنعتی است؛ راهکاری که بسیاری از کشورهای کمآب جهان برای کاهش فشار بر منابع طبیعی خود به کار گرفتهاند.
مصلح مدیرعامل شرکت آب منطقهای کهگیلویه و بویراحمد معتقد است: توسعه این طرحها یکی از مهمترین گزینههای جایگزین و مکمل برای تأمین آب در آینده خواهد بود.
او میگوید در سال جاری، اجرای شبکههای نوین آبیاری با همکاری دستگاههای اجرایی و همچنین پیگیری طرحهای بازچرخانی آب در شهرکهای صنعتی استان با جدیت دنبال خواهد شد.
این سخنان در شرایطی مطرح میشود که بخش کشاورزی همچنان بزرگترین مصرفکننده آب در استان است و بر اساس آمارهای رسمی، نزدیک به ۹۵ درصد برداشت آب زیرزمینی در کهگیلویه و بویراحمد به این بخش اختصاص دارد.
برخی از کارشناسان معتقدند در چنین شرایطی، هرگونه افزایش بهرهوری در مصرف آب یا جایگزینی بخشی از منابع آب شیرین با پساب تصفیهشده میتواند تأثیر قابل توجهی بر پایداری منابع آبی داشته باشد.
تناقض آب فراوان و نگرانی از آینده
کهگیلویه و بویراحمد از جمله استانهایی است که همواره به عنوان یکی از سرچشمههای مهم آب کشور شناخته شده است. با این وجود، تغییرات اقلیمی، افزایش دورههای خشکسالی، رشد مصرف و توسعه فعالیتهای اقتصادی سبب شده است که نگاه مدیران حوزه آب از «وفور منابع» به سمت «مدیریت منابع» تغییر کند.
مصلح میگوید با وجود تنشهای آبی سال گذشته، هیچیک از شهرکهای صنعتی یا صنایع خارج از شهرکها با کمبود آب مواجه نشدند.
او همچنین از افزایش میزان بارندگیها در سال آبی جاری نسبت به سال گذشته و میانگین بلندمدت خبر داده و این وضعیت را نشانهای امیدوارکننده برای بخشهای کشاورزی، صنعت و تأمین آب شرب دانسته است.
اما آیا افزایش بارشها به تنهایی میتواند نگرانیها را برطرف کند؟ برخی از متخصصان منابع آب معتقدند پاسخ منفی است. تجربه سالهای اخیر در ایران نشان داده که حتی سالهای پربارش نیز به معنای پایان بحران آب نیست، زیرا بخش مهمی از چالش موجود به نحوه مصرف، مدیریت و بهرهبرداری از منابع بازمیگردد.
نبرد برای نجات سفرههای زیرزمینی
یکی از مهمترین محورهای برنامههای آبی استان، اجرای طرح ملی «احیا و تعادلبخشی منابع آب زیرزمینی» است.
منابع آب زیرزمینی در بسیاری از مناطق ایران طی دهههای گذشته تحت فشار شدید برداشت قرار گرفتهاند و افت سطح آبخوانها به یکی از جدیترین دغدغههای کارشناسان تبدیل شده است.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای استان میگوید چاههایی که بیشترین آسیب را به سفرههای زیرزمینی وارد میکنند در اولویت برخورد و انسداد قرار گرفتهاند.
بر اساس آمار ارائهشده، در کهگیلویه و بویراحمد حدود ۲ هزار و ۸۶۵ حلقه چاه دارای مجوز بهرهبرداری فعال است که سالانه بیش از ۱۵۳ میلیون مترمکعب آب از آنها استخراج میشود.
در کنار این چاههای مجاز، حدود ۹۷۰ حلقه چاه فاقد پروانه نیز شناسایی شده است.
سال گذشته ۵۰ حلقه چاه غیرمجاز مسدود شد و برنامه برخورد با برداشتهای غیرقانونی همچنان ادامه دارد.
این ارقام نشان میدهد که بخشی از چالش مدیریت آب در استان نه به کمبود بارندگی بلکه به نحوه بهرهبرداری از منابع زیرزمینی مربوط است.
کنتورهای هوشمند؛ فناوری در خدمت مدیریت آب
یکی دیگر از ابزارهایی که مسوولان برای کنترل مصرف آب بر آن تأکید دارند، نصب کنتورهای هوشمند روی چاههاست.
به گفته مدیرعامل آب منطقهای استان، از سال گذشته تاکنون حدود ۵۵۰ حلقه چاه به این سامانهها مجهز شدهاند.
همچنین در شهرکهای صنعتی استان نیز ۱۳ حلقه چاه به کنتورهای هوشمند مجهز شدهاند.
این کنتورها میزان برداشت آب را بهصورت دقیق ثبت میکنند و امکان نظارت بر اضافهبرداشتها را فراهم میکنند.
مسوولان امیدوارند گسترش این فناوری بتواند از فشار بیشتر بر منابع زیرزمینی جلوگیری کند؛ منابعی که احیای آنها در بسیاری از مناطق کشور ممکن است دههها زمان ببرد.
هدررفت آب؛ زخمی که هنوز باز است
شاید یکی از قابل تأملترین بخشهای آمارهای ارائهشده، میزان هدررفت آب شرب در شبکه توزیع باشد.
بر اساس اعلام مدیرعامل آب منطقهای استان، میزان هدررفت آب در سال گذشته حدود چهار درصد کاهش یافته است.
با این حال، برنامهریزیها نشان میدهد هنوز بخش قابل توجهی از آب تولیدشده پیش از رسیدن به مصرفکنندگان از دست میرود.
هدفگذاری مسوولان کاهش هدررفت آب از حدود ۵۲ درصد به ۴۰ درصد است؛ رقمی که اگرچه نسبت به گذشته بهبود محسوب میشود اما همچنان نشاندهنده چالشی بزرگ در زیرساختهای انتقال و توزیع آب است.
رفع شکستگی خطوط انتقال، نوسازی شبکهها و ساخت مخازن ذخیره استراتژیک از جمله اقداماتی است که برای کاهش این اتلاف در نظر گرفته شده است.
هزاران انشعاب غیرمجاز؛ چالشی پنهان
در کنار چاههای غیرمجاز، موضوع انشعابهای غیرقانونی نیز یکی از دغدغههای مدیریت آب در استان است.
به گفته مسوولان، حدود ۱۶ هزار انشعاب غیرمجاز شناسایی شده که از این میان بیش از هفت هزار مورد تاکنون ساماندهی شده و صاحبان آنها به نصب کنتورهای مجاز ملزم شدهاند.
وجود چنین آماری نشان میدهد که بخشی از فشار واردشده بر شبکههای آبرسانی ناشی از مصرفهایی است که خارج از نظام رسمی نظارت و کنترل صورت میگیرد.
آیا فرصت تازهای برای مدیریت آب فراهم شده است؟
افزایش بارندگیها، توسعه بازچرخانی آب، نصب کنتورهای هوشمند، انسداد چاههای غیرمجاز و کاهش هدررفت شبکه، مجموعهای از اقداماتی است که مسوولان برای عبور از چالشهای آبی استان بر آن تکیه کردهاند.
اما پرسش اصلی همچنان پابرجاست؛ آیا این اقدامات میتواند الگویی پایدار برای آینده ایجاد کند؟
واقعیت آن است که کهگیلویه و بویراحمد در نقطهای حساس قرار دارد. استانی که از یک سو از منابع آبی قابل توجه برخوردار است و از سوی دیگر با همان تهدیدهایی روبهروست که بسیاری از مناطق ایران را درگیر کردهاند؛ از تغییرات اقلیمی گرفته تا رشد مصرف و فشار بر سفرههای زیرزمینی.
در چنین شرایطی، شاید مهمترین پیام سیاستهای جدید مدیریت آب این باشد که حتی مناطق به نسبت پرآب نیز دیگر نمیتوانند تنها بر بارشهای طبیعی تکیه کنند. آینده منابع آب بیش از هر زمان دیگری به بهرهوری، فناوری و مشارکت عمومی وابسته شده است.
اگر برنامههای بازچرخانی آب، اصلاح الگوی مصرف، کنترل برداشتهای غیرمجاز و نوسازی زیرساختها بهصورت مستمر ادامه یابد، کهگیلویه و بویراحمد میتواند به نمونهای از مدیریت پیشگیرانه منابع آب در ایران تبدیل شود؛ مسیری که هرچند دشوار است، اما در شرایط کنونی شاید تنها راه اطمینان از امنیت آبی نسلهای آینده باشد.
