به گزارش خبرآنلاین، رافائل ماریانو گروسی، مدیر کل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، در ابتدای این نشست خبری گفت: «نخست از همه باید توضیح بدهم که فرآیند پادمانهای هستهای در جهان، همان فرآیند بازرسی است. ما از واژه پادمان (Safeguards) استفاده میکنیم، اما در عمل منظور همان بازرسیهاست. این فرآیند در ایران و هر کشور دیگری با هدف اطمینان از این موضوع انجام میشود که هیچ فعالیت هستهای اعلامنشده، هیچ ماده هستهای اعلامنشده و هیچ انحرافی از مواد هستهای به سمت اهداف غیرصلحآمیز وجود نداشته باشد. این اساس مأموریت ماست.»
بر اساس ترجمه کانال جهان دیپلماسی وی تاکید کرد: «بنابراین، هر زمان که نگرانیهایی وجود داشته باشد یا بازرسان ما با محدودیتهایی در دسترسی مواجه شوند، ما هیچ کشوری را به تلاش برای ساخت سلاح هستهای متهم نمیکنیم؛ بلکه صرفاً اعلام میکنیم که در چنین شرایطی نمیتوانیم تضمینها و اطمینانهای معتبر و قابل اتکایی ارائه دهیم که همه چیز مطابق مقررات پیش میرود. این، به بیان ساده، مدل کاری ماست. این رویکرد فقط درباره ایران نیست، بلکه درباره همه کشورهای عضو پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) که دارای موافقتنامه جامع پادمان با آژانس هستند، صدق میکند. این اصل کلی کار ماست.»
گروسی در خصوص تفاهمنامه پایان جنگ میان ایران و آمریکا ادعا کرد: «در خصوص موضوع ایران، همانطور که میدانید، یادداشت تفاهمی میان رؤسای جمهور دو کشور، یعنی دونالد ترامپ و رئیسجمهور پزشکیان، امضا شده است. در این یادداشت تفاهم به صراحت آمده است که بخش هستهای این توافق تحت نظارت و راستیآزمایی آژانس بینالمللی انرژی اتمی خواهد بود. ما هنوز فرآیند راستیآزمایی را آغاز نکردهایم. موضوع ذخایر اورانیوم با غنای بالا مطرح است. ما از این مواد فهرست موجودی دقیقی در اختیار داریم؛ بیش از ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا ثبت شده است. علاوه بر آن، اورانیوم ۲۰ درصدی، ۵ درصدی و مقادیر قابل توجه دیگری از اورانیوم نیز وجود دارد.»
وی در خصوص گفتوگوها با ایران مدعی شد: «ما تنها گفتوگوهای اولیهای را با ایران آغاز کردهایم تا درباره شیوه اجرای بازرسیها به توافق برسیم. وقتی از «شیوه اجرا» صحبت میکنیم، منظور مواردی مانند تعداد و تناوب بازرسیها، محلهایی که باید مورد بازدید قرار گیرند و سایر جزئیات اجرایی است.انتظار دارم این روند در آینده شتاب بیشتری بگیرد. آنچه تردیدی درباره آن وجود ندارد این است که یادداشت تفاهمی میان طرفها وجود دارد و در این یادداشت بهطور مشخص تصریح شده است که اجرای بخش هستهای توافق بر عهده آژانس بینالمللی انرژی اتمی خواهد بود. اما نظارت بدون بازرسی امکانپذیر نیست. راه دیگری وجود ندارد.از این رو، کار فنی آغاز شده و امیدواریم هرچه زودتر بتوانیم در محل حضور پیدا کنیم.»
گروسی در پاسخ به سوالی در مورد زمانبندی بازگشت بازرسان به ایران گفت: «در مورد زمانبندی باید بگویم که این موضوع اهمیت دارد، اما مسئلهای حیاتی نیست. اینکه ظرف یک هفته یا دو هفته وارد عمل شویم، تفاوت اساسی ایجاد نمیکند. همچنین باید به این نکته توجه داشت که این توافق بخشهای متعددی دارد.علاوه بر فصل مربوط به موضوع هستهای، موضوعاتی همچون تمامیت ارضی، استفاده از زور، مشوقهای اقتصادی، رفع تحریمها، آزادی کشتیرانی و مسائل متعدد دیگری نیز در این توافق گنجانده شده است.»
وی ادعا کرد: «به همین دلیل تصور میکنم برخی اظهارنظرهای متناقض یا گاه مبهمی که از سوی طرفهای مختلف مطرح میشود، تا حد زیادی ناشی از همین موضوع باشد؛ یعنی بخشی از آن به موضعگیریهای سیاسی بازمیگردد. اما واقعیت این است که توافقی وجود دارد و برای اجرای آن، آژانس بینالمللی انرژی اتمی باید به تأسیسات و مواد هستهای دسترسی داشته باشد و بازرسیهای خود را انجام دهد. من آمادگی دارم این فعالیتهای فنی را ادامه دهم و در سریعترین زمان ممکن در محل حاضر شوم. ما نخستین گفتوگوهای فنی را با طرف ایرانی انجام دادهایم و انتظار داریم این روند ادامه پیدا کند.»
گروسی گفت: «شاید به خاطر داشته باشید که مذاکرهکنندگان، که البته آژانس عضوی از مذاکرات نبوده و صرفاً مسئول راستیآزمایی بخش هستهای است، تصمیم گرفتهاند یک کمیته اجرایی یا کمیته نظارتی تشکیل دهند که شامل چند کارگروه تخصصی، از جمله کارگروه هستهای، خواهد بود. در نتیجه، روندی در حال شکلگیری است تا گفتوگوها در چارچوب این دوره ۶۰ روزهای که طرفین برای خود تعیین کردهاند، به صورت منظم و سازمانیافته دنبال شود.»
مدیر کل آژانس در پاسخ به سوالی در مورد در مورد محل نگهداری مواد هستهای ادعا کرد: «برداشت و تصور عمومی این است که این مواد همچنان در همان مکانهایی قرار دارند که آخرین بار در ژوئن ۲۰۲۵ مشاهده شده بودند. بخش عمده این مواد در اصفهان قرار دارد، بخشی در نطنز و بخشی دیگر نیز در فردو نگهداری میشود. البته این صرفاً برآورد و تصور فعلی است. برای تأیید این موضوع، نخستین اقدامی که باید انجام شود، دسترسی ما به این مواد است. آخرین بار که در ژوئن ۲۰۲۵ در آنجا حضور داشتیم، این مواد را اندازهگیری، وزنکشی و مهر و موم کرده بودیم. بنابراین پیش از آغاز هر اقدام دیگری، باید دوباره به محل بازگردیم، بررسی کنیم که مهر و مومهای آژانس همچنان سالم هستند یا خیر و اطمینان حاصل کنیم که هیچ بخشی از مواد هستهای مفقود نشده است. به نظر من، این نخستین گام ضروری پیش از هر اقدام دیگری است.»
وی در مورد نحوه مواجهه با اورانیوم غنیشده با غنای بالا نیز گفت: «در خصوص گزینههای فنی نیز باید گفت آنچه شما مطرح کردید، یعنی رقیقسازی اورانیوم با غنای بالا (Down-blending)، یکی از گزینههای موجود است. در نهایت، طرفها باید درباره این موضوع به توافق برسند. همانطور که احتمالاً مشاهده کردهاید، در یادداشت تفاهم نیز امکان رقیقسازی به عنوان یکی از گزینههای پیشبینیشده مطرح شده است. گزینه دیگر میتواند انتقال مستقیم این مواد به خارج از کشور باشد. البته این روش احتمالاً از نظر فنی پیچیدهتر خواهد بود، اما به هر حال چند راهکار فنی مختلف برای تعیین تکلیف این مواد وجود دارد که تصمیمگیری درباره آنها بر عهده طرفهای توافق است.»
وی ادامه داد: «پس از آنکه این تصمیم گرفته شود و ما در جریان آن قرار بگیریم، آژانس روشهای فنی لازم، نوع بازرسیها، تناوب آنها و فناوریهای مورد نیاز را تعیین خواهد کرد تا اطمینان حاصل شود که کل ذخایر مواد هستهای یا بهطور کامل رقیق شده و در محل مشخصی نگهداری میشوند یا به کشور دیگری منتقل شدهاند. بنابراین این بخش همچنان نیازمند توافق نهایی میان طرفهاست.»
سوال خبرنگار نیکی ژاپن: دونالد ترامپ هنگام آغاز این جنگ اعلام کرده بود که ایران نباید به سلاح هستهای دست یابد. شما تا چه اندازه نسبت به تحقق این هدف خوشبین هستید؟ به نظر شما بهترین راه برای اطمینان از اینکه ایران در آینده نیز به سلاح هستهای دست پیدا نکند چیست؟ آیا باید چارچوبی مشابه برجام (JCPOA) دوباره احیا شود؟
بله، فکر میکنم هدف این توافق دقیقاً همین است؛ اینکه اطمینان حاصل شود در ایران سلاح هستهای توسعه پیدا نخواهد کرد.
دولت ایران نیز بهصراحت اعلام کرده که چنین قصدی ندارد. اما صرف اعلام نیت کافی نیست. آنچه اهمیت دارد، ایجاد یک نظام بسیار قوی برای راستیآزمایی است. اگر بخواهیم به اطمینان واقعی برسیم، باید هرچه سریعتر یک نظام بسیار مستحکم راستیآزمایی برقرار شود. در حال حاضر هیچ نشانهای نمیبینم که خلاف این هدف را نشان دهد.
موضع آژانس بینالمللی انرژی اتمی نیز روشن است؛ ما درباره نیت کشورها قضاوت نمیکنیم. ما به هیچ کشوری سوءنیت نسبت نمیدهیم. اما در عین حال، هیچ ادعایی را نیز صرفاً بر اساس گفتههای طرف مقابل نمیپذیریم.
وظیفه ما راستیآزمایی است . ما باید در همه جا، در همه زمانها و به طور مستمر راستیآزمایی انجام دهیم.
انتظار من این است که چنین نظامی بتواند اعتماد همه طرفها را جلب کند و نشان دهد که این توافق صرفاً یک سند روی کاغذ نیست، بلکه توافقی است که بهطور واقعی اجرا خواهد شد.
در پاسخ به بخش دوم سؤال نیز باید بگویم که خیر؛ این توافق شبیه برجام نیست. تفاوتهای اساسی میان این دو وجود دارد . برجام برای برنامه هستهای ایران در شرایطی طراحی شده بود که ابعاد این برنامه بسیار محدودتر از وضعیت کنونی بود و ادامه برخی فعالیتهای هستهای، از جمله غنیسازی، را مجاز میدانست.
اما اکنون درباره یک توافق پس از جنگ صحبت میکنیم؛ توافقی که بر اساس آن، آژانس باید برای مثال راستیآزمایی کند که مقدار مشخصی از اورانیوم غنیشده تعیین تکلیف یا از چرخه خارج شده است.
سؤال خبرنگار (آنلاین): با توجه به حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، آیا آژانس بینالمللی انرژی اتمی این حملات را مغایر حقوق بینالملل میداند؟ همچنین آیا ایران از آژانس خواسته است که چنین موضعی را بهطور رسمی اعلام کند؟
رافائل گروسی: همانگونه که بارها در نشست شورای حکام آژانس و نیز در شورای امنیت سازمان ملل متحد اعلام کردهام، تأسیسات هستهای نباید هدف حمله نظامی قرار گیرند. در این خصوص موضع من کاملاً روشن و بدون ابهام بوده است.
اما وظیفه آژانس، راستیآزمایی مواد هستهای و نظارت بر اجرای توافقات است و ما از ورود به اظهارنظرهای سیاسی از این دست پرهیز میکنیم. ما همین رویکرد را در این پرونده و در سایر پروندهها نیز دنبال کردهایم.
وظیفه ما حل مسائل فنی است و در این پرونده نیز همین مأموریت را دنبال خواهیم کرد. اما درباره اصل موضوع، بار دیگر تأکید میکنم که حمله به تأسیسات هستهای اقدامی است که هرگز نباید رخ دهد.
سؤال روزنامه یومیوری ژاپن: با توجه به اینکه ایران و آمریکا بر سر یادداشت تفاهم به توافق رسیدهاند، پرسشی درباره نقش آژانس دارم. از یک سو، دولت ترامپ در سالهای اخیر همکاری چندانی با سازمان ملل و نهادهای بینالمللی نداشته است. از سوی دیگر، ایران نیز قانونی را در مجلس خود تصویب کرده که همکاری با آژانس را محدود میکند. با این حال، در یادداشت تفاهم تصریح شده که آژانس مسئول انجام بازرسیهای هستهای در ایران خواهد بود. این پیشنهاد را کدام طرف مطرح کرد؛ آمریکا یا ایران؟ این موضوع چه زمانی مطرح شد و آژانس چه زمانی تصمیم گرفت این مسئولیت را بپذیرد؟ روند شکلگیری این تصمیم چگونه بود؟
رافائل گروسی: برای درک این موضوع باید به یک اصل اساسی توجه کنیم. هرگاه فعالیتهای هستهای شامل فرآیندهای حساس و موادی باشد که بالقوه میتوانند در ساخت سلاح هستهای مورد استفاده قرار گیرند، صرف اظهارات یکجانبه کشورها کافی نیست.
ممکن است کشوری اعلام کند که هرگز به دنبال سلاح هستهای نخواهد رفت، یا کشوری دیگر مدعی شود که طرف مقابل در حال ساخت سلاح هستهای است. اما برای آنکه بتوان به یک ارزیابی عینی و بیطرفانه رسید، وجود آژانس بینالمللی انرژی اتمی ضروری است.
شما در رسانهها میبینید که گاهی از آژانس یا حتی شخص من به شدت انتقاد میشود. اما در نهایت، همه به آژانس نیاز دارند. اگر خود را جای ایران بگذارم، ایران نیز برای اثبات اینکه جای هیچ نگرانی وجود ندارد، به آژانس نیاز دارد.
از سوی دیگر، جامعه بینالمللی نیز صرفاً بر اساس اظهارات یک کشور قضاوت نخواهد کرد.همین موضوع درباره آمریکا یا اسرائیل نیز صدق میکند. ممکن است برخی ادعا کنند ایران در حال انحراف مواد هستهای یا ساخت سلاح هستهای است، اما گروه دیگری این ادعا را رد کند.
دقیقاً به همین دلیل آژانس بینالمللی انرژی اتمی ایجاد شد؛ نهادی بیطرف، مستقل و فنی که بتواند واقعیتها را بررسی کند.
اجازه دهید مثالی بزنم. در موضوع نیروگاه فوکوشیما نیز ممکن است برخی بگویند آب آلوده نیست، اما همه لزوماً این ادعا را نمیپذیرند. به همین دلیل وجود یک مرجع بیطرف که بر اساس شواهد و واقعیتها قضاوت کند، ضروری است.
در مورد روند مذاکرات نیز باید بگویم که آژانس عضو مذاکرات مربوط به این یادداشت تفاهم نبود، هرچند تا ماه فوریه در جریان گفتوگوها حضور داشت.
در طول مذاکرات کاملاً روشن بود که اگر قرار است توافقی معتبر، مستحکم و قابل اعتماد باشد، باید راستیآزمایی آن بر عهده آژانس قرار گیرد. بر اساس اساسنامه آژانس نیز هرگاه یک یا چند کشور از آژانس بخواهند توافقی را راستیآزمایی کند، این دقیقاً همان مأموریتی است که ما انجام میدهیم.
سؤال خبرنگار آسوشیتدپرس:شما اشاره کردید که یک بازه زمانی ۶۰ روزه در نظر گرفته شده و امیدوارید بازرسیها هرچه زودتر آغاز شود.اگر این روند به سرعت آغاز نشود یا مذاکرات به بنبست برسد و آژانس نتواند به موقع مواد هستهای را راستیآزمایی کند، چه مخاطراتی به وجود خواهد آمد؟
رافائل گروسی: این بازه زمانی را ایران و آمریکا تعیین کردهاند تا نشان دهند قصد ندارند این روند به مذاکراتی بیپایان و بدون نتیجه تبدیل شود. به نظر من، عناصر لازم برای حرکت در همین چارچوب زمانی فراهم شده است.
اما باید به یک نکته مهم توجه داشت.اجرای کامل توافق بیش از ۶۰ روز زمان خواهد برد.این موضوع بسیار مهم است و همه باید آن را درک کنند. در طول این ۶۰ روز باید توافق نهایی حاصل شود و تا حد امکان اقدامات اولیه انجام گیرد، اما پس از آن، فرآیند اجرای توافق برای مدت طولانیتری ادامه خواهد داشت.
برای مثال، اگر قرار باشد برخی فعالیتها برای مدتی متوقف شوند یا نوعی تعلیق (Moratorium) برقرار شود، طبیعتاً راستیآزمایی آن نیز در یک دوره زمانی طولانی ادامه خواهد یافت.
بنابراین باید میان مهلت ۶۰ روزهای که طرفها برای دستیابی به توافق تعیین کردهاند و فرآیند راستیآزمایی که بهمراتب طولانیتر خواهد بود، تفاوت قائل شد.
موضوع این نیست که اگر به روز شصتم برسیم و همه اقدامات تکمیل نشده باشد، همه چیز پایان یافته تلقی شود.
آنچه اهمیت دارد این است که در آن مقطع، آیا روند همکاری ادامه دارد یا خیر؛ آیا هر دو طرف همچنان در حال تعامل و اجرای تعهدات خود هستند یا نه.ما این روند را با دقت بسیار زیاد دنبال خواهیم کرد. اطمینان دارم که همه نیز با دقت تحولات میدانی و روند اجرای توافق را زیر نظر خواهند داشت.
۴۲/۴۲
