به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، در خیابان والی نژاد، بالاتر از خیابان ونک، قدم زدن با حسی از سنگینی و بغض همراه است. دیوار خانه ها، درها، زمین، کیوسک های برق و تیرهای چراغ برق پوشیده از کاغذهایی است که از فروش کلیه خبر می دهند.
در برخی موارد حتی آگهی هایی دیده می شود که افراد از قلب تا دیگر اعضای بدن خود را برای فروش گذاشته اند. این تصاویر برای هر رهگذر، روایتی تلخ از فقر و آشفتگی روحی ترسیم می کند و ذهن را درگیر پرسش های جدی می سازد.
برای بررسی ابعاد این ماجرا، با دکتر حسین کرمانپور، رئیس مرکز اطلاع رسانی وزارت بهداشت، گفت و گو کردیم.
در روزهای اخیر به خیابان والی نژاد، حوالی بیمارستان شهید هاشمی نژاد، مراجعه کردم. آنچه در این خیابان و کوچه های اطراف دیده می شود، قابل تامل است. روی در و دیوار، کف خیابان و تیرهای برق، آگهی های فروش کلیه با ذکر گروه خونی و شماره تماس نصب شده و حتی در یک مورد فردی نوشته بود قلب خود را نیز می فروشد. اصل ماجرا چیست؟ آیا این آگهی ها واقعی است یا با پدیده ای دیگر مواجه هستیم؟
دکتر حسین کرمانپور در پاسخ در خصوص این شرایط گفت: بخش عمده این آگهی ها واقعی نیست و هدف اصلی از نصب آنها، برانگیختن حس ترحم مردم است. در واقع با نوعی سوءاستفاده از احساسات عمومی روبه رو هستیم. ممکن است فردی با دیدن این آگهی ها متاثر شود، با شماره درج شده تماس بگیرد و برای کمک اعلام آمادگی کند. در چنین شرایطی، مبالغی پرداخت می شود بی آنکه اساسا فروش واقعی عضوی در کار باشد. به بیان دیگر، این شیوه در بسیاری از موارد نوعی کلاهبرداری مبتنی بر جلب ترحم است.
با این حال، تعداد زیاد این آگهی ها این تصور را ایجاد می کند که فروش عضو به شکل مستقیم و علنی در جریان است و اکثرا این نوع آگهی ها حس فقر انتقال می دهد.
کرمانپور در این باره توضیح داد: اهدای کلیه و فرایند پیوند عضو به این شکل انجام نمی شود. افرادی که قصد اهدای عضو دارند، باید از مسیر قانونی اقدام کنند. انجمن ها و سازوکارهای مشخصی برای این موضوع وجود دارد. طرفین باید ثبت نام شوند، بررسی های کامل پزشکی و حقوقی صورت گیرد و همه مراحل در چارچوب ضوابط رسمی طی شود. بنابراین کسی نمی تواند صرفا با نصب یک آگهی روی دیوار، وارد فرایند فروش یا اهدای عضو شود.
مردم باید بدانند که با دیدن این آگهی ها، لزوما با فروش واقعی عضو مواجه نیستند. در بسیاری از موارد، این نوشته ها ترفندهایی برای جلب کمک مالی و سوء استفاده عاطفی است. البته مشکلات اقتصادی در جامعه وجود دارد و قابل انکار نیست، اما نباید هر آگهی نصب شده ای را نشانه مستقیم فروش واقعی اعضای بدن دانست. فردی که واقعا قصد اهدای کلیه داشته باشد، باید وارد فرایند رسمی پزشکی شود. انجام آزمایش ها، بررسی وضعیت سلامت، احراز رضایت طرفین و طی مراحل قانونی، الزامی است. این مسیر هیچ ارتباطی با آگهی های پراکنده روی دیوار ندارد.
در یکی از آگهی ها حتی ادعای فروش قلب نیز مطرح شده بود.
کرمانپور در این خصوص گفت: همین مورد نشان می دهد که با آگهی های غیرواقعی، فریبنده و احساسی روبه رو هستیم. چنین ادعایی اساسا با سازوکار پزشکی و قانونی کشور همخوانی ندارد و بیشتر با هدف تحریک احساسات مردم نوشته می شود.
وی تاکید کرد: این آگهی ها در درجه نخست ابزاری برای سوءاستفاده عاطفی و دریافت پول از مردم است. در عین حال، اگر فردی بخواهد در چارچوب قانون برای اهدای عضو اقدام کند، مسیر آن روشن و مشخص است و ارتباطی با این نوشته های پراکنده ندارد.
در ادامه از او پرسیدیم آیا وزارت بهداشت یا مدیریت بیمارستان ها نمی توانند برای جمع آوری این آگهی ها اقدامی انجام دهند، چرا که وجود این کاغذها در اطراف مراکز درمانی، علاوه بر اثر روانی سنگین بر بیماران و همراهان آنها، می تواند زمینه ساز کلاهبرداری نیز باشد.
دکتر کرمانپور گفت: این نکته کاملا درست است. فشار روانی ناشی از دیدن این آگهی ها بر افرادی که در این مسیر رفت و آمد می کنند، موضوع مهمی است و باید مورد توجه قرار گیرد. این مسئله می تواند به عنوان یک مطالبه جدی پیگیری شود. لازم است با همکاری مدیریت بیمارستان، شهرداری و دیگر نهادهای مرتبط بررسی شود که چگونه می توان این وضعیت را سامان داد تا هم فضا پاکسازی شود و هم از آسیب روانی به مردم جلوگیری شود.
خبرنگار رکنا، با دو نفر از افرادی که شماره تماس خود را برای فروش عضو منتشر کرده بودند، تماس گرفتیم. (صدای این افراد در دفتر رسانه موجود است.)
نخستین فرد، همان شخصی بود که در آگهی خود از فروش قلب و چند عضو دیگر نیز سخن گفته بود. او در توضیح شرایط خود گفت: حدود یک سال پیش از خواهرم مقادیری طلا قرض گرفتم تا کاری راه اندازی کنم، اما موفق نشدم و طلاها نیز از دست رفت. تمام دارایی ام از بین رفت. در پی این شرایط، همسر خواهرم دچار سکته شد و خانه نشین شد و اکنون هیچ پشتوانه مالی ندارند.
به گفته او، شغلش پرستاری در منزل است، اما در حال حاضر در شرایطی بسیار دشوار قرار دارد و برای تامین هزینه های زندگی با مشکل جدی مواجه است. وی ارزش طلای از دست رفته را حدود یک و نیم میلیارد تومان اعلام کرد و افزود اگر کسی بتواند به او کمک کند، از تصمیم خود منصرف خواهد شد، چرا که این اقدام را تنها از سر ناچاری می داند.
این مرد ۴۱ ساله گفت از شهرستان برای کار به تهران آمده و چند سالی است در اینجا زندگی می کند. او همچنین مدعی شد که مدتی پیش در ترکیه زندگی می کرد و با مشکلاتی مواجه شده و پس از آن به کشور بازگشته است. وی درباره وضعیت تاهل خود نیز گفت مجرد است و مدتی قبل قصد ازدواج داشته، اما آن ازدواج به سرانجام نرسیده است. او تاکید کرد آنچه او را به این تصمیم رسانده، بیش از هر چیز مشکلات اقتصادی است.
دومین فردی که با او تماس گرفتیم، فروشنده کلیه بود. او نیز علت درج شماره تماس خود را مشکلات اقتصادی عنوان کرد و گفت اگر وضعیت مالی اش بهبود یابد، از این تصمیم صرف نظر خواهد کرد. این فرد مبلغ پیشنهادی خود برای فروش کلیه را یک میلیارد و ۳۰۰ میلیون تومان اعلام کرد.
آنچه در دیوارهای خیابان والی نژاد دیده می شود، فقط چند کاغذ چسبانده شده بر تیرهای برق و دیوارها نیست. پشت هر شماره تلفن، روایتی روحی پنهان شده است. برخی از این آگهی ها شاید ترفندهایی برای جلب ترحم و حتی کلاهبرداری باشد، اما تماس با افرادی که چنین آگهی هایی منتشر کرده اند نشان می دهد در پس این کاغذها، زندگی هایی قرار دارد که زیر بار مشکلات روحی و اقتصادی خم شده اند.
فروش عضو یا اعلام آمادگی برای چنین اقدامی، پیش از آنکه یک انتخاب باشد، نشانه ای از بن بست های اجتماعی است؛ بن بست هایی که افراد را تا مرز تصمیم هایی می برد که با سلامت و کرامت انسانی گره خورده است. دیوارهای این خیابان در واقع آینه ای از سه بحران درهم تنیده اند؛ اقتصاد ، امنیت شغلی شکننده و فشارهای روحی که آرام آرام بر زندگی برخی شهروندان سایه انداخته است که نیازمند توجه مسئولان است.
