به گزارش ایرنا، ساکنان محلات شرق اصفهان، از جمله محدوده سلمان فارسی، مشتاق سوم و محلات کردآباد و جیشیر، از وضعیتی که این زمینها برای زندگیشان ایجاد کرده، به تنگ آمدهاند. شهروندان در گفتگوهای خود تأکید دارند که این اراضی، علاوه بر تولید گرد و غبار، به مأمنی برای تجمع حیوانات موذی و پاتوقی برای افراد کارتنخواب و آسیبهای اجتماعی تبدیل شده است.
از جولان حیوانات موذی تا آسیبهای اجتماعی
یکی از اهالی میگوید: سالهاست که نه آبی برای کشت وجود دارد و نه عزمی برای تعیین تکلیف این زمینها و گرد و خاک و ناامنی، آرامش را از خانوادههای ما گرفته است.
یکی از گلایههای اصلی شهروندان، «پاسکاری» مداوم میان دستگاههای متولی است. شهروندان اصفهانی میگویند بارها به شهرداریهای مناطق و کمیتههای نظارتی مراجعه کردهاند، اما پاسخ همواره یکسان است؛ این موضوع در حیطه اختیارات جهاد کشاورزی است.
از سوی دیگر، جهاد کشاورزی نیز یا ورودی به این معضلات ندارد و یا پاسخ روشنی به مطالبات بحق مردم نمیدهد. این بلاتکلیفی محدود به حاشیه شهر نیست؛ در هسته مرکزی شهر، از جمله منطقه سه (خیابان مهرگان) نیز زمینهای بایر کشاورزی وجود دارند که با وجود مسکونی بودن بافت پیرامون، رها و به معضلی برای مدیریت شهری تبدیل شدهاند.
تضاد در تصمیمگیری؛ پارادوکس در خیابان قدس و آتشگاه
گزارشهای میدانی خبرنگار ایرنا نشان میدهد که در برخی نقاط مانند خیابان قدس و آتشگاه، رویکردهای دوگانه در صدور مجوزها، به اعتراض و سردرگمی مالکان دامن زده است. شهروندان میپرسند چرا در فاصلهای ۵۰ متری، یک سو خیابان «بهشت» ساختوساز است و سوی دیگر به بهانه «فضای سبز بودن»، به محل تجمع زباله و بیابانی متروکه تبدیل شده است.
مالکان این زمینها با ابراز ناامیدی بیان میکنند: «نه اجازه کشت داریم (به دلیل خشکسالی) و نه اجازه ساختوساز؛ این زمینها که سرمایه زندگی ماست، عملاً به زبالهدانی تبدیل شدهاند.
ضرورت ورود مدیریت ارشد استان
خروجی مشترک تمام این درد دلها یک درخواست واحد است: «پایان دادن به بازی ارجاع و پاسکاری دستگاهها.»
برخی از شهروندان اصفهانی که از پیگیریهای بیپاسخ خسته شدهاند، از استاندار و مسوولان ارشد استان میخواهند با تشکیل یک کارگروه ویژه و فرابخشی، گره کور زمینهای بایر را باز کنند. در شرایطی که خشکسالی، کشاورزی را در این اراضی غیرممکن کرده است، تداوم این وضعیت نه تنها توجیهی ندارد، بلکه امنیت و سلامت روانی و جسمی شهروندان را در مناطق مختلف اصفهان تهدید میکند. آیا قرار است این زمینها در طرحهای تفصیلی جدید تعیین تکلیف شوند، یا همچنان باید به عنوان «نقاط سیاه» در نقشه کلانشهر اصفهان، باری بر دوش مردم و مدیریت شهری باشند؟
تأکید شهرداری اصفهان بر لزوم تعیین تکلیف زمینهای بایر برای کاهش آلودگی هوا
مدیرکل پیشگیری و رفع تخلفات شهری شهرداری اصفهان با اشاره به چالشهای زیست محیطی ناشی از زمینهای بایر و رهاشده در محدوده و حریم شهر، تصریح کرد: شهرداری برای ساماندهی این اراضی نیازمند همکاری و برنامهریزی دستگاههای متولی است.
مصطفی مرادیاننژاد، در گفتوگو با ایرنا اظهار داشت: اراضی رهاشده علاوه بر مشکلات بهداشتی و امنیتی، با وزش باد به یکی از کانونهای ایجاد گرد و غبار و تشدید آلودگی هوا تبدیل شدهاند که این موضوع دغدغه جدی شهروندان است.
وی با اشاره به بند ۱۴ ماده ۵۵ قانون شهرداریها (ناظر بر رفع خطر از بناها و زمینهای پرخطر)، افزود: شهرداری در محدوده قانونی شهر وظایف مشخصی برای پاکسازی، دیوارکشی یا ایمنسازی زمینهای بایر با دستور مقام قضایی دارد؛ با این حال، معضل اصلی زمینهای بایر فراتر از بحثهای عمرانیِ صرف است و به کاربریهای تعیین شده برای این زمینها بازمیگردد.
وی گفت: بسیاری از این اراضی دارای کاربریهای خاص (مانند آموزشی، خدماتی یا فضای سبز) است که متولیانِ آن نهادها باید نسبت به تعیین تکلیف و اجرای طرحهای مربوطه اقدام کنند و شهرداری به تنهایی نمیتواند بدون توجه به طرحهای تفصیلی و کاربریهای مصوب، دخل و تصرفی در این زمینها داشته باشد.
مدیرکل پیشگیری و رفع تخلفات شهری شهرداری اصفهان تأکید کرد: تصمیمگیری در خصوص این اراضی نیازمند یک عزم استانی و هماهنگی میان حوزههای تخصصی شهرسازی، کمیسیون ماده پنج و دستگاههای متولی امر است. شهرداری حافظ وضع موجود و حریم است، اما حل ریشهای این معضل و تبدیل این اراضی به فضاهای مفید شهری، نیازمند برنامهریزی کلان متولیان جهت اجرای طرحهای عمرانی یا فضای سبز است تا از این طریق، ضمن بهرهبرداری بهینه از اراضی شهری، از تشدید آلودگی هوا نیز جلوگیری شود.
مرادیاننژاد در ادامه خاطرنشان کرد: حفظ این اراضی به عنوان ذخیرهگاههای توسعه شهری ضروری است، اما باید با مدیریت صحیح و مشارکت دستگاههای مربوطه، از بلاتکلیفی خارج شوند تا شهروندان دیگر شاهد پیامدهای منفی ناشی از گرد و غبار این زمینها نباشند.
بررسی تعیین تکلیف زمینهای کشاورزی رها شده در اصفهان برای مهار کانونهای گرد و غبار
مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان، از پیگیری ویژه این اداره برای تعیین تکلیف زمینهای کشاورزی خشک و بایر داخل محدوده شهر اصفهان به منظور جلوگیری از تبدیل شدن آنها به کانونهای خیزش گرد و غبار خبر داد.
منصور شیشهفروش در گفتوگو با ایرنا ضمن اشاره به شناسایی ۱.۵ میلیون هکتار کانون فرسایش بادی در ۱۴ شهرستان استان اصفهان، اظهار داشت: علاوه بر کانونهای گرد و غبار برونمرزی و استانی، خشکی بستر زاینده رود و رها شدن حدود ۱۰۰ هزار هکتار از اراضی مستعد کشت، شرایطی را ایجاد کرده که با اندک وزش بادی، شاهد خیزش گرد و غبار در سطح شهر هستیم.
وی در خصوص نحوه مدیریت این زمینها تصریح کرد: کارگروه زیربنایی استان با محوریت اداره راه و شهرسازی و با حضور نمایندگان استانداری، جهاد کشاورزی، شهرداری و سازمان مدیریت و برنامهریزی، وظیفه بررسی و تصمیمگیری درباره تغییر کاربری یا احیای این اراضی را بر عهده دارد.
شیشه فروش گفت: مدیریت بحران استان با ارسال پیشنهادهای لازم، خواستار تعیین تکلیف فوری این اراضی با اولویت حفظ کاربری کشاورزی و ایجاد فضای سبز است تا از آسیبهای زیست محیطی ناشی از زمینهای بایر کاسته شود.
مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان با اشاره به نقش حیاتی زاینده رود خاطرنشان کرد: تنها راهکار پایدار برای کنترل کانونهای گرد و غبار، جاری شدن جریان دائمی آب در زاینده رود و تأمین حقآبههای قانونی کشاورزان، زیست بوم و تالاب گاوخونی است.
هشدار رئیس مرکز تحقیقات کشاورزی اصفهان درباره نابودی خاک و بحران فرسایش بادی در اصفهان
رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان نیز با انتقاد از رویکردهای غیر علمی در مدیریت منابع آب و خاک، نسبت به وضعیت بحرانی زمینهای کشاورزی رها شده در حریم شهرها هشدار داد و گفت: تداوم مدیریتهای بدون برنامه و عدم انطباق با توان اکولوژیک منطقه، اصفهان را با چالش جدی فرسایش بادی و از دست رفتن سرمایههای زیستی مواجه کرده است.
مسعود ترابی در گفتوگو با ایرنا ضمن تأکید بر اینکه کشاورزی فراتر از تولید غذا، ضامن بقای زیست بوم و تولید اکسیژن است، رویکرد «صرف اقتصادی» به بخش کشاورزی را اشتباهی استراتژیک خواند.
ترابی با اشاره به دههها مدیریت نادرست و بارگذاریهای بیش از توان اکولوژیک منطقه، اظهار داشت: متأسفانه در طول نیمقرن اخیر، گونههای گیاهی پرآببر و غیربومی جایگزین پوششهای سازگار با اقلیم اصفهان شدهاند که این امر منجر به مصرف بیرویه منابع آبی و نابودی تعادل طبیعی شده است.
وی در بخش دیگری از صحبتهای خود به پیامدهای استفاده غیرکارشناسی از تکنولوژیهای آبیاری تحت فشار اشاره کرد و گفت: اگرچه تکنولوژی برای تولید غذا ضروری است، اما وقتی بدون توجه به اصول علمی (مانند حفظ مواد آلی خاک و چرخه طبیعی آب) اجرا شود، باعث میشود خاک ظرفیت نگهداری آب را از دست داده و دچار فروپاشی ساختاری شود و در واقع، امروزه با خاکی مواجه هستیم که به دلیل از دست دادن مواد آلی، "مرده" محسوب شده و مستعد فرسایش بادی است.
مدیریت زمینهای رها شده در حریم شهرها
رئیس مرکز تحقیقات کشاورزی اصفهان در خصوص اراضی رها شده در حریم شهر که به کانونهای گرد و غبار تبدیل شدهاند، تصریح کرد: کشاورزان به دلیل فشارهای اقتصادی، بقایای گیاهی (کلش) را از زمین خارج میکنند که این کار خاک را عریان کرده و ظرفیت نگهداری آب آن را به شدت کاهش میدهد که پیشنهاد ما تغییر رویکرد جدی و استفاده از گیاهان «آبصفر» (با نیاز آبی بسیار اندک)، توسعه برنامههای بیابانزدایی علمی و اصلاح الگوی فضای سبز شهری است.
به گزارش ایرنا، موضوع زمینهای بایر در اصفهان، پدیدهای نوظهور نیست. در سالهای گذشته، کشمکش میان «تغییر کاربری برای ساختوساز» و «حفاظت از اراضی کشاورزی و فضای سبز»، بارها به تیتر رسانهها تبدیل شده است. خشکسالیهای متوالی و خشک شدن جریان دائمی زاینده رود، روند رهاسازی اراضی کشاورزی را تسریع کرده و این زمینها را از یک «ظرفیت تولیدی» به یک «چالش ایمنی و محیط زیستی» تبدیل کرده است. پیش از این نیز کارشناسان شهری بارها نسبت به تبدیل این اراضی به نقاط بیدفاع شهری و کانونهای گرد و غبار هشدار داده بودند، اما نبود یک نهاد هماهنگ کننده واحد همواره مانع از اجرای طرحهای اصلاحی شده است.
بحران زمینهای بایر در اصفهان، نمادی از تلاقی ناکارآمدی در مدیریت کلان شهری و خشکسالیهای اقلیمی است. شهرداری، جهاد کشاورزی و مدیریت بحران هر کدام بخشی از پازل را در اختیار دارند، اما تا زمانی که یک «کارگروه فرابخشی با اختیارات تام» برای تصمیمگیری در مورد این اراضی تشکیل نشود، این زمینها همچنان به عنوان کانونهای گرد و غبار و پاتوقهای آسیبهای اجتماعی باقی خواهند ماند. راهکار نهایی نه تنها در دیوارکشی یا تغییر کاربریهای مقطعی، بلکه در بازگرداندن حیات به بستر زاینده رود و اتخاذ یک رویکرد علمی، پایدار و مشارکتی میان دستگاههای اجرایی نهفته است تا شاید اصفهان از این «نقاط سیاه» در نقشه خود فاصله بگیرد.
