به گزارش گروه ترجمه رکنا به نقل از ساینس دیلی، این مطالعه بر افرادی مبتلا به سندرم متابولیک متمرکز بود؛ مجموعهای از اختلالات که شامل اضافهوزن، فشار خون بالا، قند خون افزایشیافته و سطوح غیرطبیعی چربیهای خون میشود. شرکتکنندگان به مدت ۴۸ ساعت از یک برنامه غذایی کمکالری که تقریباً بهطور کامل از جو دوسر تشکیل شده بود، پیروی کردند.
در مقایسه با گروه کنترل که آنها نیز کالری دریافتی خود را کاهش داده بودند اما جو دوسر مصرف نکردند، افرادی که از برنامه مبتنی بر جو دوسر استفاده کردند، بهبود چشمگیرتری در سطح کلسترول خود نشان دادند. این کاهش حتی شش هفته بعد نیز همچنان قابل مشاهده بود. پژوهشگران همچنین دریافتند که این رژیم غذایی تعادل باکتریهای روده را تغییر داده است. موادی که این میکروبها تولید میکنند، بهنظر میرسد نقش مهمی در مزایای سلامت مرتبط با جو دوسر ایفا میکنند.
جو دوسر از دیرباز با سلامت متابولیک مرتبط بوده است. در اوایل قرن بیستم، پزشک آلمانی کارل فون نوردن از جو دوسر برای درمان بیماران مبتلا به دیابت استفاده کرد و نتایج قابل توجهی گزارش داد. ماری-کریستین زیمون، استادیار مؤسسه علوم تغذیه و مواد غذایی دانشگاه بن، توضیح میدهد: «امروزه داروهای مؤثری برای درمان بیماران مبتلا به دیابت در دسترس است. در نتیجه، این روش طی دهههای اخیر تقریباً بهطور کامل نادیده گرفته شده است.»
داوطلبان در مطالعه جدید مبتلا به دیابت نبودند، اما دچار سندرم متابولیک بودند که خطر ابتلا به این بیماری را افزایش میدهد. این وضعیت با اضافهوزن، فشار خون بالا، قند خون افزایشیافته و اختلالات متابولیسم چربیها تعریف میشود. زیمون که عضو حوزههای پژوهشی میانرشتهای «زندگی و سلامت» و «آیندههای پایدار» در دانشگاه بن نیز هست، میگوید: «ما میخواستیم بدانیم یک رژیم غذایی ویژه مبتنی بر جو دوسر چه تأثیری بر بیماران دارد.»
در مرحله فشرده، شرکتکنندگان سه وعده در روز جو دوسر پخته مصرف کردند و تنها مجاز بودند مقادیر اندکی میوه یا سبزیجات به آن اضافه کنند. در مجموع، ۳۲ زن و مرد مداخله دو روزه مبتنی بر جو دوسر را تکمیل کردند. هر فرد روزانه ۳۰۰ گرم جو دوسر مصرف کرد و کالری دریافتی معمول خود را تقریباً به نصف کاهش داد. گروه کنترل نیز کالری مصرفی خود را کاهش داد اما جو دوسر مصرف نکرد.
هر دو گروه از کاهش کالری سود بردند. با این حال، بهبودها در میان مصرفکنندگان جو دوسر چشمگیرتر بود. زیمون تأکید میکند: «سطح کلسترول الدیال که بهویژه مضر است، در این افراد ۱۰ درصد کاهش یافت؛ این کاهش قابل توجه است، هرچند کاملاً با اثر داروهای مدرن قابل مقایسه نیست. آنها همچنین بهطور متوسط دو کیلوگرم وزن کم کردند و فشار خونشان اندکی کاهش یافت.»
کاهش کلسترول الدیال برای سلامت قلب اهمیت ویژهای دارد. زمانی که سطح الدیال بیش از حد بالا باشد، کلسترول میتواند در دیواره شریانها تجمع یافته و پلاکهایی تشکیل دهد که عروق را تنگ میکنند. این پلاکها ممکن است در اثر فشار جسمی، استرس عاطفی یا افزایش فشار خون پاره شوند. در نتیجه، لخته خونی میتواند جریان خون را بهطور کامل مسدود کند یا به قلب یا مغز منتقل شود و موجب سکته قلبی یا سکته مغزی شود.
برای درک علت این تأثیر، پژوهشگران میکروبیوم روده را بررسی کردند. لیندا کلومپن، نویسنده اصلی مطالعه، میگوید: «ما توانستیم شناسایی کنیم که مصرف جو دوسر تعداد برخی باکتریهای خاص در روده را افزایش داده است.» دانشمندان بهطور فزایندهای دریافتهاند که باکتریهای روده نقشی اساسی در نحوه پردازش غذا در بدن دارند. این میکروبها محصولات جانبی متابولیکی تولید میکنند که سلولهای روده را تغذیه کرده و از عملکرد طبیعی آنها حمایت میکند.
برخی از این محصولات باکتریایی وارد جریان خون نیز میشوند و میتوانند بر سایر اندامها تأثیر بگذارند. کلومپن میگوید: «برای مثال، ما توانستیم نشان دهیم که باکتریهای روده با تجزیه جو دوسر، ترکیبات فنولی تولید میکنند. پیشتر در مطالعات حیوانی نشان داده شده است که یکی از این ترکیبات، اسید فرولیک، اثر مثبتی بر متابولیسم کلسترول دارد. بهنظر میرسد این موضوع درباره برخی دیگر از محصولات متابولیکی باکتریایی نیز صادق باشد.»
همزمان، برخی میکروبها به حذف اسید آمینه هیستیدین کمک میکنند. در غیاب این فرایند، بدن میتواند هیستیدین را به ترکیبی تبدیل کند که گمان میرود مقاومت به انسولین را تقویت میکند؛ ویژگی شاخص دیابت ملیتوس.
اثرات کاهنده کلسترول حتی شش هفته پس از مداخله دو روزه نیز قابل مشاهده بود. زیمون میگوید: «یک رژیم غذایی کوتاهمدت مبتنی بر جو دوسر که در فواصل منظم تکرار شود، میتواند راهی قابل تحمل برای حفظ سطح کلسترول در محدوده طبیعی و پیشگیری از دیابت باشد.»
با این حال، مزایا زمانی بیشترین بود که جو دوسر در مقادیر بالا همراه با محدودیت کالری مصرف شد. در یک مرحله جداگانه ششهفتهای، شرکتکنندگان روزانه ۸۰ گرم جو دوسر بدون محدودیت غذایی اضافی مصرف کردند. این رویکرد تنها تغییرات اندکی ایجاد کرد. زیمون میافزاید: «در گام بعدی میتوان روشن کرد که آیا تکرار یک رژیم فشرده مبتنی بر جو دوسر هر شش هفته یکبار، واقعاً اثر پیشگیرانه دائمی دارد یا خیر.»
در مجموع ۶۸ نفر در این پژوهش شرکت کردند. در مطالعه دو روزه مبتنی بر جو دوسر، ۱۷ شرکتکننده در گروه جو دوسر و ۱۵ نفر در گروه کنترل کارآزمایی را به پایان رساندند. دو نفر از گروه کنترل به دلایل شخصی انصراف دادند. در مداخله ششهفتهای، ۱۷ شرکتکننده در هر گروه مطالعه را تکمیل کردند. پژوهشگران اندازه هر گروه را بر اساس دادههای مداخلهای پیشین تعیین کردند.
هر دو مداخله کوتاهمدت و طولانیمدت بهصورت کارآزمایی تصادفی کنترلشده انجام شد. در این نوع مطالعات، شرکتکنندگان بهطور تصادفی در گروههای مختلف قرار میگیرند. یک گروه مداخله مورد آزمون، در این مورد جو دوسر، را دریافت میکند و گروه کنترل آن را دریافت نمیکند. در حالت ایدهآل، شرکتکنندگان «نابینا» هستند و از گروه خود آگاهی ندارند تا اثر دارونما کاهش یابد.
در مطالعات تغذیهای، نابیناسازی کامل اغلب دشوار است، زیرا افراد معمولاً میدانند چه چیزی میخورند. در این پژوهش نیز چنین بود. با این حال، تیمهای آزمایشگاهی که نمونههای خون و مدفوع را تحلیل کردند، از تعلق نمونهها به گروهها بیاطلاع بودند. همین امر درباره اندازهگیری فشار خون و وزن نیز صدق میکرد و احتمال تأثیر انتظارات بر نتایج را کاهش داد.
پیش از هرگونه تغییر رژیم غذایی، پژوهشگران نمونههای خون و مدفوع جمعآوری کردند و فشار خون، وزن، قد، دور کمر و چربی بدن را اندازهگیری کردند. ارزیابیهای پیگیری بلافاصله پس از مرحله دو روزه جو دوسر و سپس در هفتههای دوم، چهارم و ششم انجام شد. همان اندازهگیریها و جمعآوری نمونهها در هر مرحله تکرار شد. گروه ششهفتهای جو دوسر نیز تحت همان فرایندهای آزمایشی قرار گرفت.
نمونههای خون برای اندازهگیری سطح کلسترول الدیال و دیهیدروفِرولیک اسید، یک ترکیب فنولی که گمان میرود توسط باکتریهای مفید روده تولید میشود، تحلیل شد. نمونههای مدفوع برای شناسایی گونههای باکتریایی از طریق جداسازی آرانای ۱۶اس، مولکولی منحصربهفرد در باکتریها که بین گونهها اندکی تفاوت دارد، استفاده شد. پژوهشگران همچنین بررسی کردند که چه محصولات متابولیکی در نمونهها حضور دارد.
این مطالعه با حمایت مالی وزارت آموزش و پژوهش فدرال آلمان، انجمن دیابت آلمان، بنیاد پژوهش آلمان، انجمن صنایع فرآوری غلات، آسیابانی و نشاسته آلمان و شرکت راسو ناتورپرو دوکته انجام شد.
